1. Kanunun Amacı ve İnfazın Temel Mantığı
5275 sayılı Kanun, ceza ve güvenlik tedbirlerinin nasıl infaz edileceğini düzenleyen temel infaz kanunudur. Bu kanun yalnızca “cezaevinde yatma süresini” değil; hükümlünün kuruma kabulünü, sınıflandırılmasını, haklarını, yükümlülüklerini, disiplin cezalarını, nakillerini, izinlerini, koşullu salıverilmesini, denetimli serbestliği ve tutuklulara uygulanacak hükümleri de kapsar.
Kanunun temel amacı şudur:
- Toplumu suça karşı korumak,
- Hükümlünün yeniden suç işlemesini önlemek,
- Hükümlüyü topluma yeniden kazandırmak,
- Hükümlünün kanunlara ve toplumsal kurallara uyumlu birey hâline gelmesini sağlamak.
İnfazda temel ilke, ayrımcılık yapılmaması ve insan onuruna aykırı muamelede bulunulmamasıdır. Irk, dil, din, mezhep, cinsiyet, siyasi düşünce, ekonomik durum veya sosyal konum nedeniyle farklı uygulama yapılamaz.
En önemli kural: Mahkûmiyet hükmü kesinleşmeden infaz yapılamaz.
2. İnfazın Dayanağı ve Yetkili Makam
Kesinleşen mahkûmiyet hükmü mahkeme tarafından Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Cezanın infazı Cumhuriyet savcısı tarafından izlenir ve denetlenir.
Burada sınavlık nokta:
- Mahkeme hükmü verir.
- Hüküm kesinleşir.
- Cumhuriyet Başsavcılığı infaz işlemini başlatır.
- İnfaz Cumhuriyet savcısının gözetim ve denetiminde yürür.
3. Hapis Cezalarının İnfazında Gözetilecek İlkeler
Hükümlüler ceza infaz kurumlarında güvenlik, düzen ve disiplin içinde tutulur. Ancak bu yapılırken insan onuru korunur.
İnfaz rejiminde şu ilkeler önemlidir:
- Güvenlik sağlanır.
- Firar önlenir.
- Hükümlünün hakları kanunda belirtilen sınırlar içinde korunur.
- İyileştirme programları uygulanır.
- Hükümlünün ruh ve beden sağlığı korunur.
- Disiplin ihlallerine kanunda belirtilen cezalar uygulanır.
- Cezanın infazında adalet ve hukukilik esastır.
İyileştirme programlarının başarısı hükümlünün kazandığı yeni tutum, davranış ve becerilere göre ölçülür.
4. Ceza İnfaz Kurumlarının Türleri
Kapalı Ceza İnfaz Kurumları
Kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlileri bulunan, firara karşı teknik, mekanik, elektronik veya fiziki engellerle donatılmış kurumlardır. Oda ve koridor kapıları kapalı tutulur.
Burada güvenlik ön plandadır. Ancak mevzuatın izin verdiği hâllerde hükümlüler arasında ve dış çevreyle temas mümkündür.
Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumları
Bu kurumlar sıkı güvenlik rejimine tabidir. Hükümlüler genellikle bir veya üç kişilik odalarda barındırılır.
Bu kurumlarda infaz edilen başlıca hükümlüler:
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar,
- İnsanlığa karşı suçlar,
- Kasten öldürme,
- Uyuşturucu imal ve ticareti,
- Devletin güvenliğine karşı suçlar,
- Anayasal düzene karşı suçlar,
- Örgüt faaliyeti kapsamında işlenen ağır suçlar.
Ayrıca tehlikeli hâlde bulunan, kurum düzenini bozan veya iyileştirme çalışmalarına ısrarla karşı koyan hükümlüler de yüksek güvenlikli kurumlara gönderilebilir.
Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumları
Kadın hükümlüler için kurulmuş kurumlardır. İç güvenlik görevlileri kadınlardan oluşturulur. Ayrı kadın kurumu yoksa kadınlar erkek hükümlülerle bağlantısı olmayan ayrı bölümlerde barındırılır.
Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumları
Çocuk tutukluların veya çocuk eğitimevlerinden kapalı kuruma alınması gereken çocukların barındırıldığı kurumlardır. Eğitim ve öğretim esası ön plandadır.
12-18 yaş grubu çocuklar cinsiyet ve fiziki gelişim durumlarına göre ayrı bölümlerde barındırılır.
Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumları
Cezanın infazına başlandığı tarihte 18 yaşını bitirmiş, 21 yaşını doldurmamış genç hükümlüler için kurulmuştur. Eğitim ve öğretim esaslıdır.
Açık Ceza İnfaz Kurumları
Açık ceza infaz kurumları, firara karşı dış güvenlik görevlisi bulunmayan, güvenliğin gözetim ve denetimle sağlandığı kurumlardır. Burada çalışma, meslek edinme ve topluma uyum ön plandadır.
Doğrudan açık ceza infaz kurumuna alınabilecekler:
- Terör, örgüt, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ikinci defa mükerrirlik ve koşullu salıvermenin geri alınması istisna olmak üzere kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az hapis cezası alanlar,
- Taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az hapis cezası alanlar,
- Adli para cezası hapse çevrilenler,
- İcra ve İflas Kanunu gereğince tazyik hapsine tabi tutulanlar.
Açık kurumda bulunan hükümlüler; firar, tutuklama kararı, kınamadan başka disiplin cezası, kurum düzeni açısından tehlike veya açık kurum şartlarına uyumsuzluk hâllerinde kapalı ceza infaz kurumuna gönderilebilir.
Çocuk Eğitimevleri
Çocuk hükümlüler için eğitim, meslek edinme ve yeniden topluma kazandırma amacıyla kurulmuştur. Firara karşı engel bulunmaz. Kurum güvenliği iç güvenlik görevlilerinin gözetim ve sorumluluğundadır.
5. Hapis Cezasının İnfazının Ertelenmesi
Hastalık Nedeniyle Erteleme
Akıl hastalığına tutulan hükümlünün cezasının infazı geri bırakılır. Hükümlü iyileşinceye kadar TCK 57 kapsamında sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır. Sağlık kurumunda geçen süre cezaevinde geçmiş sayılır.
Diğer hastalıklarda esas kural cezanın mahkûmlara ayrılan resmi sağlık bölümlerinde infazıdır. Ancak infaz hükümlünün hayatı için kesin tehlike oluşturuyorsa ceza iyileşinceye kadar geri bırakılır.
Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız sürdüremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen hükümlünün cezası ertelenebilir.
Gebelik Nedeniyle Erteleme
Gebe olan veya doğumdan itibaren 1 yıl 6 ay geçmemiş kadınların cezasının infazı geri bırakılır. Çocuk ölmüş veya anneden başka birine verilmişse doğumdan itibaren 2 ay geçince ceza infaz olunur.
Çocuğunun Hastalığı Nedeniyle Kadın Hükümlünün İnfazının Ertelenmesi
Toplam 10 yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm kadın hükümlünün, ağır hasta veya engelliliği nedeniyle bakıma muhtaç 18 yaşından küçük çocuğu varsa ve toplum güvenliği açısından ağır ve somut tehlike yoksa cezası ertelenebilir.
Bu erteleme Cumhuriyet Başsavcılığınca bir yıla kadar yapılabilir, her defasında 6 ayı geçmemek üzere en fazla 4 kez uzatılabilir.
Hükümlünün İstemiyle Erteleme
Kasten işlenen suçlarda 3 yıl, taksirle işlenen suçlarda 5 yıl veya daha az hapis cezaları, çağrı üzerine gelen hükümlünün istemiyle Cumhuriyet Başsavcılığınca ertelenebilir.
Erteleme her defasında 1 yılı geçmemek üzere en fazla 2 kez uygulanabilir.
Bu hükümler;
- Terör suçları,
- Örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar,
- Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar,
- Mükerrirlere özgü infaz rejimi,
- Disiplin veya tazyik hapsi
hakkında uygulanmaz.
6. Yakalama Emri
Hükümlü çağrı kâğıdının tebliğinden itibaren 10 gün içinde gelmezse, kaçarsa veya kaçacağına dair şüphe uyandırırsa Cumhuriyet savcısı yakalama emri çıkarır.
Kasten işlenen suçlarda 3 yıldan fazla, taksirle işlenen suçlarda 5 yıldan fazla hapis cezalarında doğrudan yakalama emri çıkarılır.
7. Kuruma Kabul ve Kayıt İşlemleri
Ceza infaz kurumuna alınan hükümlü;
- Üst ve eşya aramasından geçirilir,
- Kabul odasına alınır,
- Hekim muayenesinden geçirilir,
- Kuruma yerleştirilir,
- Hükümlü defterine kaydedilir,
- Parmak izi ve avuç içi izi alınır,
- Fotoğrafı çekilir,
- Kan grubu ve fiziki özellikleri belirlenir.
Hükümlüye kuruma alındığında hakları, yükümlülükleri, disiplin suçları, şikâyet yolları, bilgi edinme hakkı ve infaz sonrası koruma-yardım konuları anlatılır ve yazılı olarak tebliğ edilir.
8. Gözlem, Sınıflandırma ve Gruplandırma
Hükümlüler;
- Kişisel özellikleri,
- Sağlık durumları,
- Suç işlemeden önceki yaşamları,
- Sosyal çevreleri,
- Meslekleri,
- Ahlaki eğilimleri,
- Suça bakış açıları,
- Hükümlülük süreleri,
- Suç türleri
bakımından incelenir.
Amaç, hükümlünün uygun infaz kurumuna yerleştirilmesi ve kişiye uygun iyileştirme rejiminin belirlenmesidir.
Gözlem süresi en fazla 60 gündür.
Hükümlüler ayrıca;
- İlk defa suç işleyenler,
- Mükerrirler,
- İtiyadi suçlular,
- Suç işlemeyi meslek edinenler,
- Özel infaz rejimine ihtiyaç duyanlar,
- Tehlikeli hükümlüler,
- Terör suçluları,
- Örgüt suçluları
şeklinde gruplandırılır.
9. Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis Cezasının İnfazı
Ağırlaştırılmış müebbet hapis en ağır infaz rejimine tabidir.
Başlıca esaslar:
- Hükümlü tek kişilik odada barındırılır.
- Günde 1 saat açık havaya çıkma ve spor hakkı vardır.
- İyi hâl ve güvenlik durumuna göre açık hava süresi artırılabilir.
- 15 günde bir, 10 dakikayı geçmemek üzere telefon edebilir.
- Eşi, altsoyu, üstsoyu, kardeşleri ve vasisi 15 günde bir, 1 saati geçmemek üzere ziyaret edebilir.
- Kurum dışında çalıştırılamaz.
- İzin verilmez.
- Cezanın infazına ara verilemez.
Sınavlık nokta: Ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü izin kullanamaz ve kurum dışında çalıştırılamaz.
10. Hükümlünün Yükümlülükleri
Hükümlü;
- Cezanın infazına katlanmak,
- İnfaz rejimine uygun davranmak,
- Kurumun güvenlik ve iyileştirme programlarına uymak,
- Sağlık ve temizlik kurallarına uymak,
- Kendi ve diğer hükümlülerin sağlığını tehlikeye sokmamak,
- Kurum binasını ve eşyaları korumak
zorundadır.
11. Hükümlülerin Çalıştırılması
Çalıştırmanın amacı hükümlüye meslek kazandırmak, çalışma alışkanlığı vermek, üretme isteğini geliştirmek ve tahliye sonrası topluma uyumunu kolaylaştırmaktır.
Kurum hekimi tarafından ruhsal ve bedensel olarak sağlıklı olduğu belirlenen hükümlüler çalıştırılabilir.
Çocuk hükümlülerin çalıştırılması yalnızca meslek eğitimine yönelik olabilir. Öğretime devam eden çocuk ve genç hükümlüler öğretim yılı içinde atölye ve işyerlerinde çalıştırılamaz.
Açık ceza infaz kurumlarında bulunanlar ve açık kuruma ayrılmaya hak kazanan kapalı kurum hükümlüleri kurum dışında çalıştırılabilir.
İyi hâlli hükümlüler idare ve gözlem kurulu kararıyla kurum içi hizmetlerde çalıştırılabilir. Ancak hükümlü, yöneticilerin ve görevlilerin kişisel işlerinde çalıştırılamaz.
Çalışan hükümlülere ücret ödenir ve sosyal haklardan yararlanma imkânı sağlanır.
12. Kurum Güvenliği, Kapılar ve Arama
Kurumların iç güvenliği Adalet Bakanlığına bağlı infaz ve koruma görevlileri tarafından sağlanır.
Kapalı kurumlarda oda ve koridor kapıları kapalı tutulur. Kapılar yalnızca belirli hâllerde açılır:
- Hekim, revir, hamam, berber,
- Hastane, duruşma, nakil,
- Tahliye, ziyaret, arama, sayım,
- Eğitim, spor, iyileştirme,
- Kurullara çağrılma,
- Ölüm, yangın, deprem gibi olağanüstü hâller,
- İdarece gerekli görülen hâller.
Arama her zaman habersiz yapılabilir. Odalar, eklentiler, üst ve eşyalar aranabilir. Her ay en az bir kez arama yapılması zorunludur.
13. Disiplin Cezaları
Çocuklar dışındaki hükümlüler hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları şunlardır:
- Kınama
- Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma
- Ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma
- Haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama
- Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma
- Hücreye koyma
Toplu, bedensel, zalimane, insanlık dışı veya küçültücü cezalar uygulanamaz.
Kınama
Örnek fiiller:
- Mektupta tehdit, hakaret, sövme,
- İdareden habersiz mektup göndermek,
- Görevliye hediye vermek veya buna kalkışmak,
- Fazla para bulundurmak,
- Kimliği yanında bulundurmamak,
- Yatma planına uymamak,
- Gereksiz gürültü yapmak,
- Temizlik kurallarına uymamak.
Bazı Etkinliklere Katılmaktan Alıkoyma
1 aydan 3 aya kadar uygulanır.
Örnek fiiller:
- Yasak yerlere girmek,
- Eğitim yerini terk etmek,
- Eğitimi savsaklamak,
- Olumsuz gruplaşmaya katılmak,
- Kurum görevlilerine uygunsuz söz veya davranış,
- Çıkar sağlamak amacıyla eşya vermek veya satmak,
- Açlık grevi yapmak.
Ücret Karşılığı Çalışılan İşten Yoksun Bırakma
1 aydan 3 aya kadar uygulanır.
Örnek fiiller:
- İş elbisesi giymemek,
- İşyerini izinsiz terk etmek,
- Çalışma yönergelerine uymamak,
- İşte gerekli özeni göstermemek,
- Başkalarının çalışmasını engellemek,
- İş aletlerini kasten bozmak.
Haberleşme veya İletişim Araçlarından Yoksun Bırakma
1 aydan 3 aya kadar uygulanır.
Telefon, mektup, faks, telgraf, televizyon, radyo ve diğer iletişim araçları kısıtlanabilir.
Ancak anne, baba, eş, çocuk ve kardeşlerin ölüm veya ağır hastalığı, doğal afet hâlleri ve avukatla ilişkilerde bu ceza uygulanmaz.
Ziyaretçi Kabulünden Yoksun Bırakma
1 aydan 3 aya kadar ziyaretçi görüşüne çıkarılmama cezasıdır.
Örnek fiiller:
- Sayıma karşı çıkmak,
- Aramaya karşı çıkmak,
- Sevk veya nakle karşı çıkmak,
- Kurumda korku, panik veya kaygı yaratmak,
- Diğer hükümlülerin haklarını kullanmasını engellemek,
- Kumar oynamak veya oynatmak.
Resmî merciler, avukat ve yasal temsilcilerle görüşmeler bu kapsamda engellenemez.
Hücreye Koyma
En ağır disiplin cezasıdır. 1 günden 20 güne kadar uygulanır.
1-10 gün hücre cezası gerektiren fiiller:
- Kurum tesislerine zarar vermek,
- Tünel kazmaya teşebbüs,
- Firara teşebbüs,
- Hükümlüleri idareye karşı kışkırtmak,
- Hükümlü veya tutukluları yaralamak,
- Yasak eşya sokmak veya bulundurmak,
- Görevliye hakaret veya tehdit,
- Görevliye rüşvet teklif etmek,
- Kuruma alkol sokmak veya bulundurmak.
11-20 gün hücre cezası gerektiren fiiller:
- İsyan çıkarmak,
- Kuruma ağır zarar vermek,
- Kasten yangın çıkarmak,
- Adam öldürmek veya öldürmeye kalkışmak,
- Görevliyi yaralamak,
- Cinsel saldırı veya istismar,
- Silah, mermi, patlayıcı, kesici-delici alet, uyuşturucu, cep telefonu, telsiz veya elektronik haberleşme aracını kuruma sokmak, bulundurmak veya kullanmak,
- Rehin almak,
- Firar etmek,
- Tünel kazmak,
- Örgüt propagandası yapmak,
- Görevliye rüşvet vermek.
Hücreye konulan hükümlünün resmî merciler ve avukatla görüşmesi engellenemez.
14. Çocuk Hükümlülerde Disiplin
Çocuk hükümlüler hakkında ceza mantığından çok koruma ve eğitim mantığı uygulanır.
Disiplin tedbirleri:
- Teşvik esaslı ayrıcalıkları ertelemek,
- Odayı veya yatakhaneyi değiştirmek,
- Kurumun başka kısmına nakletmek,
- İşyerini veya atölyeyi değiştirmek,
- Belli yerlere girmesini yasaklamak,
- Bazı eşyaları bulundurmasını yasaklamak.
Çocuklar hakkında uyarma, kınama, bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma, teşvik esaslı ayrıcalıkları geri alma, iznin ertelenmesi, kapalı kuruma iade gibi özel disiplin hükümleri uygulanabilir.
15. Disiplin Soruşturması
Disiplin soruşturması belirli usule bağlıdır.
Önemli noktalar:
- Hükümlünün savunması alınır.
- Savunma hakkı tanınmadan ceza verilemez.
- Disiplin cezası yetkili kurul veya makam tarafından verilir.
- Disiplin kararlarına karşı şikâyet ve itiraz yolları vardır.
- Suç oluşturan eylem nedeniyle kamu davası açılması disiplin soruşturmasını engellemez.
16. Zorlayıcı Araçlar ve Yönetim Tedbirleri
Zincir ve demire vurmak hiçbir hâlde uygulanamaz.
Ancak;
- Firarı önlemek,
- Kendisine veya başkasına zarar vermesini engellemek,
- Eşyaya zarar vermesini önlemek,
- Direnişi sonlandırmak
amacıyla kanunda belirtilen zorlayıcı araçlar ölçülü şekilde kullanılabilir.
17. Ödüllendirme
İyi hâlli hükümlüler, kurallara uyumları ve iyileştirme çalışmalarındaki başarılarına göre ödüllendirilebilir.
Ödüller;
- Kapalı görüşten açık görüşe çıkarma,
- Ek görüş,
- Ek telefon,
- Sosyal/kültürel faaliyetlerden yararlandırma,
- Teşvik edici uygulamalar
şeklinde olabilir.
Amaç, hükümlünün iyi hâlini ve topluma uyum çabasını desteklemektir.
18. Nakiller
Hükümlüler;
- Kendi istekleriyle,
- Disiplin nedeniyle,
- Zorunlu nedenlerle,
- Hastalık nedeniyle,
- Güvenlik veya kapasite gerekçesiyle,
- Toplu sevk nedeniyle
başka ceza infaz kurumlarına nakledilebilir.
Kendi İsteğiyle Nakil
Hükümlü, aileye yakınlık, sağlık, eğitim veya benzeri nedenlerle nakil isteyebilir. Ancak nakil için kurumun uygunluğu, kapasitesi ve mevzuat şartları aranır.
Disiplin Nedeniyle Nakil
Kurum düzenini bozan, disiplin sorunu çıkaran veya güvenlik riski oluşturan hükümlü başka kuruma nakledilebilir.
Hastalık Nedeniyle Nakil
Hastaneye sevki zorunlu görülen hükümlü en yakın uygun sağlık kuruluşuna gönderilir. Tedavinin mümkün olmadığı durumlarda daha uygun sağlık kuruluşuna sevk edilir.
Nakillerde Güvenlik
Nakiller sırasında hükümlünün kaçmaması, kendisine veya başkasına zarar vermemesi için gerekli tedbirler alınır. Sevk sırasında insan onuruna aykırı muamele yapılamaz.
19. Hükümlü Hakları
5275 sayılı Kanun hükümlülerin tüm haklarını kaldırmaz. Özgürlükleri kısıtlanır ancak temel insan hakları korunur.
Başlıca haklar:
- Eğitim hakkı,
- Sağlık hakkı,
- Haberleşme hakkı,
- Ziyaret hakkı,
- Din ve vicdan özgürlüğü,
- Kitap ve yayınlardan yararlanma,
- Kütüphane kullanma,
- Kültür ve sanat etkinliklerine katılma,
- Beden eğitimi ve spor,
- Dilekçe ve şikâyet hakkı,
- Avukatla görüşme hakkı.
20. Kültür, Sanat, Kütüphane ve Yayınlardan Yararlanma
Ceza infaz kurumlarında kültür ve sanat etkinlikleri yapılabilir. Hükümlülerin kişisel gelişimleri desteklenir.
Kütüphane veya kitaplık kurulabilir. Hükümlüler mahkemelerce yasaklanmamış süreli ve süresiz yayınlardan yararlanabilir.
Ancak kurum güvenliğini tehlikeye düşüren, suç örgütü propagandası içeren veya mevzuata aykırı yayınlar engellenebilir.
21. Barındırma, Giydirme ve Çocukların Barındırılması
Hükümlüler kurumun fiziki yapısına, güvenlik durumuna ve kişisel özelliklerine göre barındırılır.
Muhtaç hükümlülere iklim ve sağlık koşullarına uygun giysi verilebilir.
Anası hükümlü olup dışarıda bakacak kimsesi bulunmayan 0-6 yaş grubu çocukların kurumda anneleriyle kalmasına imkân tanınır. Bu çocukların bakım, beslenme ve gelişim ihtiyaçları gözetilir.
22. Telefon, Radyo, Televizyon ve İnternet
Kapalı ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler, mevzuatta belirlenen esaslara göre telefonla görüşebilir.
Radyo ve televizyon yayınlarından yararlanma da belli kurallara bağlıdır.
İnternet olanaklarından yararlanma sınırsız değildir. Eğitim, iyileştirme veya mevzuatın izin verdiği amaçlarla kullanılabilir.
Telefon ve iletişim hakları disiplin cezasıyla kısıtlanabilir.
23. Mektup, Faks ve Telgraf
Hükümlüler mektup, faks ve telgraf alıp gönderebilir.
Ancak bunlar denetime tabi olabilir.
Sakıncalı görülen içerikler:
- Kurum güvenliğini tehlikeye düşüren,
- Suç örgütü talimatı içeren,
- Tehdit, hakaret, şantaj içeren,
- Suç işlemeye yönlendiren,
- Terör veya örgüt propagandası içeren
metinlerdir.
24. Din ve Vicdan Özgürlüğü
Hükümlü, kurum düzenini bozmadığı sürece mensup olduğu dinin gereklerini yerine getirebilir.
Dini kitaplara erişim, ibadet ve manevi destek imkânları kanun çerçevesinde sağlanır.
25. Sağlık Hizmetleri
Hükümlünün beden ve ruh sağlığı korunur.
Sağlık hizmetleri kapsamında:
- Muayene,
- Tedavi,
- İlaç,
- Hastaneye sevk,
- Acil müdahale,
- Psikolojik destek,
- Sağlık denetimi
yapılır.
Kurum hekimi ayda en az bir kez kurumu denetler.
Hükümlü sağlık nedeniyle hastaneye sevk edilebilir. İnfazı engelleyecek hastalık hâli varsa ilgili hükümler uygulanır.
Yiyecek ve içecekleri reddeden hükümlüler hakkında sağlık ve yaşam hakkını korumaya yönelik tedbirler alınır.
26. Ziyaret Hakkı
Hükümlüler belgelendirmek şartıyla;
- Eşi,
- Üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları,
- Vasisi veya kayyımı,
- Belirlenen kişiler
tarafından ziyaret edilebilir.
Ziyaretler açık veya kapalı görüş şeklinde yapılabilir.
Yabancı hükümlüler, vatandaşı oldukları devletin diplomatik temsilcileri veya konsolosluk görevlilerince ziyaret edilebilir.
Ziyaret ve görüşlerde güvenlik kurallarına uyulması zorunludur. Kurallara aykırı davranan ziyaretçiler hakkında görüş sonlandırılabilir ve işlem yapılabilir.
27. Eğitim, Öğretim ve İyileştirme
Hükümlülerin iyileştirme programları kişisel özelliklerine göre belirlenir.
İyileştirme programlarında;
- Eğitim,
- Meslek kursları,
- Psikososyal destek,
- Spor,
- Kültür-sanat,
- Dinî rehberlik,
- Bireysel görüşmeler,
- Grup çalışmaları
yer alabilir.
Öğretimden yararlanma hakkı önemlidir. Hükümlüler açık öğretim, örgün eğitim ve meslek eğitiminden mevzuat çerçevesinde yararlanabilir.
28. İyi Hâlin Belirlenmesi
Kanunun en kritik bölümlerinden biridir.
Hükümlünün iyi hâlli olup olmadığı idare ve gözlem kurulu tarafından değerlendirilir.
Değerlendirmede;
- Kurum kurallarına uyum,
- Disiplin cezaları,
- İyileştirme programlarına katılım,
- Pişmanlık ve davranış değişikliği,
- Suçtan zarar görenlere veya topluma karşı tutum,
- Yeniden suç işleme riski,
- Eğitim ve çalışma faaliyetleri,
- Sosyal ilişkileri
dikkate alınır.
İyi hâl değerlendirmesi; açık cezaevine ayrılma, denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme açısından çok önemlidir.
29. Salıverilme Öncesi Hazırlık ve Yardım
Hükümlünün salıverildikten sonraki yaşamını düzenlemesi teşvik edilir.
İş bulma, meslek edinme ve toplumla uyum konusunda destek sağlanabilir.
Denetimli serbestlik müdürlükleri ve koruma kurulları salıverilen kişilerin topluma uyumunu destekler.
30. Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Dışına Çıkma ve İzinler
Hükümlü;
- Hastaneye,
- Duruşmaya,
- Cumhuriyet Başsavcılığına,
- İzin nedeniyle,
- Eğitim veya çalışma nedeniyle
kurum dışına çıkarılabilir.
İzin Türleri
Kanunda izinler önemli yer tutar.
Başlıca izinler:
- Mazeret izni,
- Özel izin,
- İş arama izni.
Mazeret İzni
Yakınlarının ölümü veya ağır hastalığı gibi durumlarda verilebilir.
Özel İzin
Açık ceza infaz kurumlarında bulunanlar ile kapalı kurumda olup açık kuruma ayrılmaya hak kazanan hükümlüler belirli şartlarla özel izinden yararlanabilir.
İş Arama İzni
Hükümlünün tahliye sonrası iş bulabilmesi için verilebilir.
İzinden Dönmeme
İzinden dönmeyen veya geç dönen hükümlü hakkında yaptırım uygulanır. İki günden fazla geç dönme daha ağır sonuçlar doğurur ve firar hükümleri gündeme gelebilir.
31. Mahkûmiyet Hükmünün Yorumu ve Cezaların Toplanması
İnfaz sırasında hükmün yorumunda veya cezanın hesabında tereddüt olursa karar mahkemesinden veya infaz hâkimliğinden açıklama istenebilir.
Bir kişi hakkında birden fazla ceza varsa her ceza bağımsızdır. Ancak koşullu salıverilme ve infaz uygulamaları bakımından cezaların toplanması gündeme gelir.
32. Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri
Denetimli serbestlik müdürlükleri, hükümlülerin toplum içinde denetlenmesi, rehberlik edilmesi ve yükümlülüklerinin takip edilmesi görevini yürütür.
Koruma kurulları ise salıverilen hükümlülerin topluma uyumunu kolaylaştırmak için destek sağlar.
33. Kamuya Yararlı Bir İşte Çalıştırma
TCK 50 kapsamında kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırım olarak kamuya yararlı bir işte çalıştırmaya çevrilebilir.
Bu durumda kişi belirlenen kamu hizmetinde ücretsiz olarak çalıştırılır.
34. Denetimli Serbestlik Tedbiri Uygulanarak Cezanın İnfazı
5275 sayılı Kanunun en önemli maddelerinden biri 105/A’dır.
Belirli şartları taşıyan hükümlüler cezalarının son kısmını ceza infaz kurumu dışında, denetimli serbestlik tedbiri altında geçirebilir.
Genel mantık:
- Hükümlü iyi hâlli olmalıdır.
- Açık ceza infaz kurumunda bulunmalı veya açık kuruma ayrılmaya hak kazanmalıdır.
- Kanunda belirtilen süre şartlarını taşımalıdır.
- İdare ve gözlem kurulu değerlendirmesi önemlidir.
Denetimli serbestlik bir af değildir. Ceza devam eder, ancak toplum içinde yükümlülüklerle infaz edilir.
Yükümlülüklere aykırı davranan hükümlü tekrar ceza infaz kurumuna alınabilir.
35. Adli Para Cezasının İnfazı
Adli para cezası TCK 52’ye göre belirlenen gün sayısı ile günlük miktarın çarpılması sonucunda hesaplanır.
Adli para cezası ödenmezse hapse çevrilebilir.
Ancak adli para cezasından çevrilen hapis cezası koşullu salıverilme hükümlerinden farklı bir infaz mantığına tabidir.
36. Koşullu Salıverilme
Koşullu salıverilme, hükümlünün cezasının belirli kısmını iyi hâlli olarak ceza infaz kurumunda geçirdikten sonra kalan kısmını dışarıda denetim altında geçirmesidir.
Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için:
- Kurumda iyi hâlli olmak,
- Kanunda belirtilen infaz süresini tamamlamak,
- İdare ve gözlem kurulu değerlendirmesinden geçmek gerekir.
Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet, süreli hapis cezaları, terör, örgüt, cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti, kasten öldürme, mükerrirlik gibi durumlarda farklı infaz oranları uygulanır.
Koşullu salıverme geri alınabilir. Hükümlü denetim süresi içinde kasıtlı suç işler veya yükümlülüklere aykırı davranırsa kalan cezanın infazı gündeme gelir.
37. Mükerrirlere ve Bazı Suç Faillerine Özgü İnfaz Rejimi
Tekerrür hâlinde işlenen suçlarda mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanır.
Bu kişiler hakkında koşullu salıverilme süreleri daha ağırdır. Ayrıca cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbiri uygulanabilir.
Bazı suç failleri yönünden özel infaz hükümleri vardır. Özellikle;
- Cinsel suçlar,
- Uyuşturucu suçları,
- Terör suçları,
- Örgütlü suçlar,
- Kadına karşı şiddet veya belirli ağır suçlar
bakımından infaz rejimi farklılaşabilir.
38. Özel İnfaz Usulleri
Bazı cezalar özel şekilde infaz edilebilir.
Örneğin;
- Hafta sonu infaz,
- Geceleri infaz,
- Konutta infaz,
- Kadın, çocuk, yaşlı, hasta veya engelli hükümlülere yönelik özel infaz usulleri.
Bu uygulamalar otomatik hak değildir. Mahkeme veya infaz makamlarının kararı ve kanuni şartlar gerekir.
39. Tutuklulara İlişkin Hükümler
Tutuklular hükümlü değildir. Haklarında kesinleşmiş mahkûmiyet yoktur. Ancak tutuklama kararı nedeniyle özgürlükleri kısıtlanır.
Tutuklular;
- Tutukevlerinde veya kapalı ceza infaz kurumlarının tutuklulara ayrılan bölümlerinde barındırılır.
- Suç türlerine ve güvenlik durumlarına göre ayrılabilir.
- Çalışmaları istenebilir ama çalışmaya zorlanamazlar.
- Avukatlarıyla görüşme ve savunma hakları korunur.
- Hükümlülere ilişkin bazı kurallar tutuklular hakkında da uygulanır.
Tutuklular hakkında kısıtlayıcı önlemler, delil karartma tehlikesi, soruşturmanın güvenliği veya kurum güvenliği gibi nedenlerle uygulanabilir.
40. Yönetmelikler, Yürürlük ve Yürütme
Kanunun uygulanmasına ilişkin ayrıntılar yönetmeliklerle düzenlenir.
5275 sayılı Kanun, eski 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun yerini almıştır.
Kanun hükümlerini yürütme yetkisi Cumhurbaşkanlığı sisteminden önce Bakanlar Kuruluna verilmişti; güncel sistemde ilgili yürütme yetkisi Cumhurbaşkanlığı ve Adalet Bakanlığı uygulamaları çerçevesinde yürütülmektedir.
GYS İçin Nokta Atışı Önemli Yerler
Mutlaka Ezberlenmesi Gerekenler
- Mahkûmiyet kesinleşmeden infaz olmaz.
- İnfaz Cumhuriyet savcısı tarafından izlenir ve denetlenir.
- Kapalı kurumlarda oda ve koridor kapıları kapalıdır.
- Açık kurumlarda dış güvenlik görevlisi yoktur.
- Açık ceza infaz kurumunda çalışma ve meslek edinme ön plandadır.
- Gözlem süresi en fazla 60 gündür.
- Ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü tek kişilik odada kalır.
- Ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsüne izin verilmez.
- Kurum iç güvenliği infaz ve koruma görevlilerince sağlanır.
- Her ay en az bir kez arama yapılır.
- Disiplin cezaları 6 tanedir.
- Hücre cezası 1-20 gün arasıdır.
- Telefon, mektup, ziyaret hakları disiplin cezasıyla kısıtlanabilir.
- Avukat ve resmî mercilerle görüşme disiplin cezasıyla engellenemez.
- İyi hâl değerlendirmesi idare ve gözlem kurulu tarafından yapılır.
- Denetimli serbestlik af değildir, infazın kurum dışında devamıdır.
- Koşullu salıverme için iyi hâl şarttır.
- Tutuklular hükümlü değildir; haklarında kesinleşmiş mahkûmiyet bulunmaz.




Yorumlar
Görüşlerinizi editoryal ilkeler çerçevesinde paylaşabilirsiniz.
Bu habere henüz yorum yapılmadı.